İmposter sendromu için
online danışmanlık.

İmposter sendromu nedir?

İmposter sendromu ya da Türkçedeki adıyla sahtekârlık sendromu, kişinin gerçek becerilerine ve başarılarına rağmen kendini yetersiz görmesi ve bir gün “ortaya çıkacağından” korkmasıdır. Kavram ilk kez 1978’de psikologlar Pauline Clance ve Suzanne Imes tarafından tanımlanmıştır. Bir tanı değildir, pek çok insanın farklı dönemlerde yaşadığı bir deneyimi anlatır.

Sık görülen bir yanılgı, bu duygunun yalnızca özgüveni düşük kişilerde görüldüğüdür. Oysa yeni bir işe başlayan, akademide ilerleyen, ailesinde üniversiteye giden ilk kişi olan ya da azınlıkta olduğu bir ortamda çalışan başarılı insanlar da bu duyguyu yoğun biçimde yaşayabilir.

Sahtekârlık sendromunun belirtileri nelerdir?

• Başarıları şansa, zamanlamaya ya da başkalarının yardımına bağlamak
• Övgüyü kabul edememek, iltifatları geçiştirmek
• Bir işi teslim ettikten sonra günlerce “yeterince iyi değildi” diye düşünmek
• Anlaşılmamak için aşırı hazırlanmak ya da tam tersine son ana kadar ertelemek
• Soru sormaktan, yardım istemekten ve “bilmiyorum” demekten kaçınmak
• Yeni fırsatlara “henüz hazır değilim” diyerek başvurmamak
• Başkalarının başarısını hak edilmiş, kendi başarınızı tesadüf olarak görmek

İmposter sendromu mükemmeliyetçilikten ve düşük özgüvenden nasıl ayrılır?

Üçü sıklıkla birlikte görülse de aynı şey değildir. Mükemmeliyetçilikte odak kusursuz bir sonuca ulaşmaktır. Düşük öz değerde kişi kendini genel olarak değersiz hissedebilir. İmposter sendromunda ise temel mesele, zaten ulaşılmış başarıların içselleştirilememesidir: Sonuç ortadadır ama kişi onu kendine ait hissetmez.

Bu ayrım önemlidir, çünkü çalışmanın odağını belirler. İmposter duygusunda asıl iş, başarıyla ilgili kanıtları görmezden gelen iç sesi fark etmek ve sonuçları kendi emeğinizle ilişkilendirebilmektir. Çoğu zaman bu duyguyu en çok besleyen şey, kimseye söylenmemesidir.

İmposter sendromu için online görüşmelerde nasıl çalışıyoruz?

Bilişsel davranışçı terapi temelli çalışıyorum. Önce imposter duygusunun hangi durumlarda yükseldiğini ve hangi düşüncelerle beslendiğini birlikte fark ediyoruz. “Herkes benden daha iyi biliyor” ya da “bu başarı tesadüf” gibi düşünceleri kanıtlarla birlikte inceliyor, daha gerçekçi alternatifler geliştiriyoruz.

Aşırı hazırlanma, sürekli kontrol etme ya da yardım istememe gibi davranışların duyguyu nasıl sürdürdüğüne de bakıyoruz. Bir toplantıda soru sormak ya da bir işi “yeterince iyi” hâliyle teslim etmek gibi küçük deneylerle yeni deneyimler biriktiriyoruz. Gerektiğinde şema terapi eğitimimden yararlanarak bu duygunun köklerine, ailede ve okulda başarıya yüklenen anlamlara da bakıyoruz.

Bugünden neler deneyebilirsiniz?

• Bir “kanıt dosyası” tutun: aldığınız olumlu geri bildirimleri ve tamamladığınız işleri not edin.
• Övgü aldığınızda açıklama yapmadan yalnızca “teşekkür ederim” demeyi deneyin.
• Bir başarıyı değerlendirirken şansın yanında emeğinizin ve becerinizin payını da yazın.
• Güvendiğiniz bir meslektaşınızla bu duyguyu paylaşın. Yalnız olmadığınızı görmek iyi gelebilir.
• “Bilmiyorum, öğrenmem gerekiyor” cümlesini yetersizlik değil, öğrenmenin parçası olarak kullanın.