Mükemmeliyetçilik nedir, nasıl baş edilir?
Mükemmeliyetçilik, kendinize ulaşılması çok zor standartlar koymanız ve değerinizi bu standartlara ulaşıp ulaşmamanıza göre ölçmenizdir. Yüksek hedeflere sahip olmaktan farkı, hataya neredeyse hiç tahammül edilmemesidir. Bu durum başarıyı artırmaktan çok erteleme, kaygı ve tükenmişliğe yol açabilir.
Tuğçe DemirtaşPsikolojik Danışman
Yüksek standart ile mükemmeliyetçilik arasındaki fark
Yüksek standartlara sahip biri iyi bir iş çıkarmak ister ve hata yaptığında bunu öğrenme fırsatı olarak görebilir. Mükemmeliyetçi biri ise hatayı yetersizliğinin kanıtı olarak yaşar. İş bittiğinde bile tatmin olmaz; gözü hep eksik kalan yerdedir.
Araştırmalar mükemmeliyetçiliğin son on yıllarda gençler arasında arttığını gösteriyor. Amerikan Psikoloji Derneği'nin aktardığı bir meta-analiz, 1989'dan bu yana üniversite öğrencilerinde mükemmeliyetçilik düzeylerinin belirgin biçimde yükseldiğini ortaya koymuştur.
Mükemmeliyetçiliğin işaretleri
- Bir işi kusursuz yapamayacaksanız hiç başlamamayı tercih etmek
- Küçük hatalar için kendinizi uzun süre eleştirmek
- İşleri devretmekte zorlanmak, “en iyisini ben yaparım” düşüncesi
- Başarıları hemen küçümseyip bir sonraki hedefe geçmek
- Başkalarının sizi eleştireceği korkusuyla sürekli kontrol etmek
Mükemmeliyetçilik neden ertelemeye yol açar?
Standart ne kadar yüksekse işe başlamak o kadar ağır gelir. İlk adımda bile kusursuz olma beklentisi, işi kaygı verici hâle getirir; kaygıdan uzaklaşmanın yolu da çoğu zaman ertelemektir. Son ana kalan iş ise “Zaten zamanım yoktu” açıklamasıyla kendinizi korumanın bir yolu olabilir.
Mükemmeliyetçilikle baş etmek için neler yapabilirsiniz?
- Bir iş için “yeterince iyi” ölçütünü baştan yazın ve ona ulaştığınızda durun.
- Bilerek küçük bir kusur bırakmayı deneyin ve ne olduğunu gözlemleyin.
- Hata yaptığınızda kendinize bir arkadaşınıza söyleyeceğiniz cümleyle yaklaşın.
- Bir işi yaparken harcadığınız süreyi sınırlayın; kontrol etme sayısına bir üst sınır koyun.
Sık sorulan sorular
Mükemmeliyetçilik bir hastalık mı?
Hayır, bir tanı değil, bir kişilik özelliği ve düşünme biçimidir. Ancak yoğun olduğunda kaygı, depresif duygudurum, tükenmişlik ve erteleme ile sık birlikte görülür.
Mükemmeliyetçilik iyi bir şey değil mi?
Yüksek hedefler ve özen değerlidir. Sorun, bu hedeflere ulaşamamanın değersizlik hissine dönüşmesi ve hataya tahammülün kalmamasıdır. Amaç standartları düşürmek değil, onları esnetebilmektir.
Mükemmeliyetçilik terapiyle azalır mı?
BDT temelli çalışmalar mükemmeliyetçi düşünceleri fark etmek, standartları esnetmek ve hata korkusuyla baş etmek için sık kullanılır. Değişim küçük davranış deneyleriyle adım adım ilerler.
Kaynak ve ileri okuma
- APA: Perfectionism among young people significantly increased since 1989 (yeni sekmede açılır)
- APA Monitor: The dangers of perfectionism (yeni sekmede açılır)
Kaynaklar genel bilgilendirme için verilmiştir. Farklı ülkelerdeki hizmet ve başvuru koşulları Türkiye'dekilerden farklı olabilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Kişisel değerlendirme, tanı veya tedavi yerine geçmez. Size uygun destek için bir uzmana başvurabilirsiniz.
Ondokuz Mayıs Üniversitesi Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik mezunu; İstanbul Üniversitesi'nde Havacılık Psikolojisi yüksek lisansına devam ediyor. Yetişkinlerle online bireysel görüşmeler yürütür.