Erteleme alışkanlığı nasıl bırakılır?
Ertelediğiniz iş gün boyunca aklınızda kalıyor ama bir türlü başlayamıyor musunuz? Bu güçlüğü anlamak için yalnızca takvime bakmak yeterli olmayabilir. İşin belirsizliği, hata yapma kaygısı, sıkılmak veya yorgunluk başlangıcı zorlaştırabilir. Erteleme alışkanlığı üzerinde çalışırken önce sizi durduran şeyi, ardından bugün gerçekten yapabileceğiniz adımı belirlemek işe yarar.
Ertelediğiniz şeyin adını biraz daha açık koyun
“Her şeyi erteliyorum” demek yaşadığınız sıkıntıyı anlatır, fakat çözüm seçmek için fazla geniştir. Son günlerde bekleyen üç işi yazın. Hangisinde başlamak, hangisinde karar vermek, hangisinde tamamlayıp göndermek zor geliyor? Bütün raporu hazırladığı hâlde son e-postayı göndermeyen biriyle, ne yazması gerektiğini anlamadığı için dosyayı açmayan birinin ihtiyacı farklı olabilir. Bu ayrım, kendiniz hakkında sert bir yargıya varmadan sorunun nerede oluştuğunu görmenizi sağlar.
Ayrıca planlı erteleme ile sıkıntı yaratan gecikmeyi ayırın. Önceliği daha acil bir işe vermek, eksik bir bilgiyi beklemek veya dinlenmek için çalışmayı başka saate almak her zaman sorun değildir. Seçtiğiniz zaman geldiğinde yeniden değerlendirebiliyorsanız esneklik gösteriyor olabilirsiniz. Buna karşılık kısa süreli rahatlamak için sürekli kaçınıyor, ardından teslim tarihi yaklaşınca daha yoğun baskı hissediyorsanız incelemeye değer bir döngü vardır.
Başlangıç anındaki duyguyu yakalayın
Erteleme bazen işin kendisinden çok, işe yaklaşırken hissettiklerinizle ilgilidir. Belgeyi açtığınızda içiniz sıkılıyor, eksik olduğunuzu düşünüyor veya başkalarının beklentilerini hatırlıyor olabilirsiniz. O anda telefona yönelmek geçici bir rahatlık sağlayabilir. Kaçınmanın kısa vadede rahatlattığını, uzun vadede ise yükü büyüttüğünü birlikte görmek de işe yarayabilir. Yine de her ertelemenin aynı duygusal nedene dayandığını varsaymamak gerekir.
Küçük bir gözlem notu tutabilirsiniz: Yapacağım iş neydi, aklımdan ne geçti, bunun yerine ne yaptım? Örnek olarak bir çalışanı düşünelim. Bu kişi, sunuma başlamadan önce herkesin kendisini yetersiz bulacağını düşünüp masayı düzenlemeye geçebilir. Burada masa düzenlemek tek başına sorun değildir. Asıl soru, sunumla karşılaşmanın yarattığı rahatsızlığın her seferinde başka bir işle ertelenip ertelenmediğidir. Böyle bir notu birkaç farklı günde tutmak, tek bir kötü günden daha anlamlı bilgi verir.
İlk adım görünür bir hareket olsun
“Projeyi halletmek” veya “derslere yetişmek” başlangıçta ne yapacağınızı söylemez. Görevi, oturduğunuzda uygulayabileceğiniz kadar somutlaştırın. Bir dosyayı açmak, gerekli belgeleri tek klasörde toplamak, bir soruyu çözmek veya yanıt beklenen kişiye mesaj yazmak başlangıç olabilir. NHS'nin yapılacak işler rehberindeki kısa süreli deneme önerisini de kullanabilirsiniz: Birkaç dakika çalışıp sonrasında neye ihtiyacınız olduğuna yeniden bakın.
Örneğin bir başvuru formunu sürekli erteliyorsunuz. İlk denemenizde bütün formu doldurmak yerine yalnızca gerekli belgeleri belirleyebilirsiniz. İkinci adım eksik belgeyi istemek olur. Böylece yapılacak iş, belirsiz bir yük olmaktan çıkar. Adımı çok küçük bulup küçümsemeyin; ancak sürekli hazırlık aşamasında kalıp asıl işe hiç geçmiyorsanız bunu da fark edin. Başlangıç hazırlığının ne zaman tamamlanacağını belirlemek yararlıdır.
Taslak ile son hâli ayrı zamanlarda ele alın
İlk cümleyi yazarken aynı anda kusursuzlaştırmaya çalışmak ilerlemeyi yavaşlatabilir. Önce kaba bir taslak, sonra düzeltme için ayrı zaman belirlemeyi deneyin. Taslakta açıklanamayan bir bölüm varsa oraya kısa bir not bırakıp devam edebilirsiniz. Yapacağınız işin niteliğine göre hangi ölçütlerin gerçekten gerekli olduğunu da sorun. Kişisel beklentiniz ile işin gerçek gereklilikleri her zaman aynı olmayabilir.
Bir öğrenci örneği düşünelim. Bu öğrenci, bir sayfalık özet için saatlerce giriş cümlesi aradığını fark edebilir. İlk denemede üç ana fikri günlük dille yazıp ardından bunları düzenlemeyi seçebilir. Burada amaç özensiz bir metin teslim etmek değildir. Düşünmek ve düzenlemek için ayrı alan açmaktır. Son kontrolde neleri değerlendireceğinizi baştan bilmek, bütün çalışma boyunca her ayrıntıyı yeniden kontrol etme ihtiyacını da azaltabilir.
Takvime iş kadar geçişleri de yerleştirin
Planınızı yalnızca boş kutularla doldurmayın. Toplantıdan hemen sonra yoğun dikkat gerektiren bir işe geçmeniz gerçekten mümkün mü? Ulaşım, yemek, beklenmedik işler ve dinlenme için yer var mı? Bir işi her gün geç saatlere bırakıyorsanız o saatteki enerjinizi hesaba katın. Daha verimli olmanız gerektiğini söylemek yerine, görevin uygun zamana yerleşip yerleşmediğine bakın.
Telefonu başka bir yere bırakmak veya açık sekmeleri azaltmak bazı başlangıçları kolaylaştırabilir. Ortak bir alanda çalışıyorsanız kısa bir süre bölünmemek için anlaşabilirsiniz. Bunları katı kurallara dönüştürmeniz gerekmez. Diyelim ki evde sürekli bölünen biri, sessiz bir saat bulamadığı için hiç başlamıyor olabilir. Böyle bir durumda uygun bir çalışma alanı ayarlamak, yeni bir motivasyon uygulaması edinmekten daha doğrudan bir çözümdür.
Dinlenmenin ne zaman işe yaradığını gözlemleyin
Yorgunken yaptığınız her mola kaçış değildir. Kendinize dinlenme hakkı tanımadan çalışmaya zorlamak, günün tamamını suçluluk içinde geçirmenize yol açabilir. Bir molanın ardından biraz toparlanmış mı hissediyorsunuz, yoksa arka planda işi düşünerek zamanın nasıl geçtiğini mi fark etmiyorsunuz? Bu sorunun yanıtı, molanın biçimini değiştirmek için kullanılabilir; kendinizi yargılamak için değil.
Örneğin kısa bir yürüyüş, yemek yemek veya biriyle konuşmak sizin için daha toparlayıcı olabilir. Başka biri sessiz kalmaya ihtiyaç duyabilir. Bir molanın değerini hemen ardından ne kadar iş çıkardığınızla ölçmek zorunda değilsiniz. Ancak bütün gün kaçınma ile suçluluk arasında gidip geliyorsanız çalışma ve dinlenme zamanlarını daha belirgin ayırmayı deneyebilirsiniz. Planın sürdürülebilir olması için ikisinin de hayatınızda gerçek bir yeri olması gerekir.
Aksayan günün ardından yeniden başlamak
Bir gün planı uygulayamamak, bütün yöntemlerin size uymadığını göstermez. O günün koşullarına bakın: Beklenmedik bir sorumluluk mu çıktı, görev hâlâ belirsiz miydi, başlangıç adımı büyük mü kaldı? Kendinize “Yine yapamadın” demek, bir sonraki denemede neyi değiştireceğinizi söylemez. Daha kullanışlı soru, yarın hangi küçük düzenlemenin gerekli olduğudur.
Diyelim ki salı günü başlayamadığınız bir dosyayı çarşamba günü iki kat uzun çalışarak telafi etmeyi planladınız. Bu telafi planı da gözünüzde büyüyorsa ilk hedefe dönmek daha uygulanabilir olabilir. Kaçırılan günü borç gibi biriktirmemeye çalışın. Başarınızı yalnızca tamamlanan iş sayısıyla değerlendirmeyin; yardım istemek, belirsizliği gidermek veya gereksiz bir işi listeden çıkarmak da planı gerçekçi hâle getiren kararlardır.
Ne zaman destek düşünmeli?
Erteleme önemli teslimleri, maddi sorumlulukları, eğitiminizi veya ilişkilerinizi tekrar tekrar etkiliyorsa destek almak için her şeyin kötüleşmesini beklemeniz gerekmez. Görüşmede dikkat güçlükleri, kaygılar, duygudurum, uyku ve günlük yük birlikte değerlendirilebilir. Ertelemeye bakarak kendinize dikkat eksikliği ya da başka bir tanı koymayın; benzer bir davranış farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.
İlk görüşmeye gelirken bütün geçmişinizi düzenlemeniz gerekmez. Yakın zamanda ertelediğiniz bir işi ve o sırada neler olduğunu anlatmanız yeterli bir başlangıçtır. Psikolojik danışmanlıkta başlama güçlüğüne eşlik eden beklentileriniz ve çalışma alışkanlıklarınız ele alınabilir. Gerekli görülürse uygun sağlık değerlendirmesine yönlendirme yapılır. Ulaşılabilir hedef, hiç ertelemeyen biri olmak zorunda değildir; önemli işlere dönebileceğiniz ve aksayan günleri yönetebileceğiniz bir düzen kurabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Erteleme bir hastalık mı?
Erteleme tek başına bir hastalık değildir. Ancak sürekli ve hayatı belirgin biçimde etkileyen erteleme; kaygı, depresif duygudurum veya dikkat eksikliği gibi durumlarla birlikte görülebilir.
Erteleme alışkanlığını bırakmak ne kadar sürer?
Alışkanlıklar yavaş değişir. Küçük adımlarla başlamak ve her başarılı başlangıcı fark etmek zamanla yeni bir düzen oluşturur.
Kaynaklar ve ileri okuma
- NHS Every Mind Matters: Tackling your to-do list
- Oxford Health NHS Foundation Trust: De-procrastination
Bu yazı genel bilgilendirme içindir; kişisel değerlendirme, tanı veya tedavi yerine geçmez.

Ondokuz Mayıs Üniversitesi Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik mezunu; İstanbul Üniversitesi'nde Havacılık Psikolojisi yüksek lisansına devam ediyor. Online bireysel görüşmeler yürütür.