Sosyal kaygı nedir, nasıl baş edilir?
Sosyal kaygı, başkalarının sizi olumsuz değerlendireceği, rezil olacağınız veya utanacağınız korkusunun yoğun ve sürekli hâle gelmesidir. Utangaçlıktan farkı, bu korkunun iş, okul ya da ilişkiler gibi önemli alanlarda hayatı kısıtlamasıdır. Sosyal kaygıyla çalışılabilir; kaçınılan durumlara kademeli olarak yaklaşmak bu çalışmanın temelidir.
Tuğçe DemirtaşPsikolojik Danışman
Sosyal kaygı hangi durumlarda ortaya çıkar?
Bu durumlardan önce günlerce endişelenmek, sırasında kızarma, terleme veya titreme yaşamak ve sonrasında söylediklerinizi tekrar tekrar zihninizde değerlendirmek sosyal kaygının sık görülen parçalarıdır.
- Topluluk önünde konuşmak veya sunum yapmak
- Toplantıda söz almak ya da soru sormak
- Yeni insanlarla tanışmak, telefonla konuşmak
- Başkalarının önünde yemek yemek veya yazı yazmak
- Dikkatin sizin üzerinizde olduğu her türlü durum
Utangaçlık ile sosyal kaygı arasındaki fark nedir?
Utangaç biri yeni ortamlarda başta çekingen olabilir ama zamanla ısınır ve bu durum hayatını belirgin biçimde kısıtlamaz. Sosyal kaygıda ise korku daha yoğundur, uzun süre devam eder ve kişi fırsatlardan vazgeçmeye başlar: bir terfiyi istememek, derslerde hiç konuşmamak ya da davetlere gitmemek gibi.
Sosyal kaygıyı sürdüren döngü
Sosyal kaygıda dikkat içe döner. Kişi konuşurken sesinin titremesine, yüzünün kızarmasına ve ne diyeceğine odaklanır. Bu da konuşmayı takip etmeyi zorlaştırır ve kişi kendini daha beceriksiz hisseder.
Güvenlik davranışları da döngünün parçasıdır: göz temasından kaçınmak, söyleyeceklerini önceden ezberlemek ya da hep aynı kişinin yanında durmak. Bu davranışlar o an güvende hissettirse de korkunun gerçekten sınanmasını engeller.
Sosyal kaygıyla baş etmek için neler yapabilirsiniz?
- Kaçındığınız durumları en kolaydan en zora doğru sıralayın ve en kolayından başlayın.
- Konuşurken dikkatinizi kendinizden karşınızdaki kişiye ve konuya çevirmeyi deneyin.
- Bir güvenlik davranışınızı fark edin ve bir kez onsuz denemeyi planlayın.
- Ortam sonrasında kendinizi eleştirdiğiniz cümleleri yakalayın ve bir arkadaşınıza ne söyleyeceğinizi düşünün.
Sık sorulan sorular
Sosyal kaygı kendiliğinden geçer mi?
Bazı kişilerde zamanla hafifleyebilir, ancak kaçınma sürdükçe korku genellikle devam eder. Kaçınılan durumlara kademeli olarak yaklaşmak ve kaygıyı sürdüren düşünceleri ele almak kalıcı değişimin temelidir.
Sosyal kaygı için online terapi uygun mu?
Evet, birçok kişi için başlangıçta online görüşmeler daha rahat bir seçenek olabilir. Görüşmelerde hazırlanan adımlar gerçek hayatta denenir ve sonuçları bir sonraki seansta birlikte değerlendirilir.
Topluluk önünde konuşma korkusu sosyal kaygı mıdır?
Topluluk önünde konuşma kaygısı çok yaygındır ve her zaman sosyal kaygı anlamına gelmez. Korku yalnızca sunumlarla sınırlı değilse, birçok sosyal durumda yaşanıyorsa ve hayatınızı kısıtlıyorsa daha geniş bir değerlendirme yapılabilir.
Kaynak ve ileri okuma
Kaynaklar genel bilgilendirme için verilmiştir. Farklı ülkelerdeki hizmet ve başvuru koşulları Türkiye'dekilerden farklı olabilir.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. Kişisel değerlendirme, tanı veya tedavi yerine geçmez. Size uygun destek için bir uzmana başvurabilirsiniz.
Ondokuz Mayıs Üniversitesi Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik mezunu; İstanbul Üniversitesi'nde Havacılık Psikolojisi yüksek lisansına devam ediyor. Yetişkinlerle online bireysel görüşmeler yürütür.