Panik atak belirtileri nelerdir?

Panik atak nasıl başlar?

NIMH panik atağı, ortada belirgin bir tehlike yokken ortaya çıkan ani ve yoğun korku, rahatsızlık ya da kontrolü kaybetme hissi olarak tanımlar. Belirtiler genellikle birkaç dakika içinde zirveye ulaşır ve ardından yavaş yavaş azalır. Atak kalabalık bir yerde, evde dinlenirken ya da uykudan uyanırken başlayabilir.

Bazı ataklar belirli bir duruma bağlıdır; örneğin asansöre binmek ya da toplantıda söz almak. Bazıları ise görünür bir neden olmadan gelir. İkinci tür ataklar özellikle ürkütücüdür, çünkü kişi bir sonrakinin ne zaman geleceğini kestiremez ve bedenini sürekli kontrol etmeye başlar.

Bedende hissedilen panik atak belirtileri

NHS ve NIMH'nin saydığı belirtiler kişiden kişiye değişse de en sık görülenler şunlardır. Her atakta hepsinin birlikte olması gerekmez.

• Kalp çarpıntısı, kalbin göğüste hızlı ve güçlü attığını hissetme
• Nefes darlığı, boğulma ya da yeterince nefes alamama hissi
• Göğüste sıkışma veya ağrı
• Terleme, titreme, üşüme ya da ateş basması
• Baş dönmesi, sersemlik veya bayılacakmış gibi olma
• Mide bulantısı ya da karın rahatsızlığı
• Ellerde, ayaklarda veya yüzde uyuşma ve karıncalanma
• Ağız kuruluğu ve yutkunmada zorlanma

Zihinde ve duygularda neler olur?

Panik atağı bu kadar zorlayıcı yapan şey çoğu zaman bedensel belirtilerin uyandırdığı düşüncelerdir. Kalbinin hızlandığını fark eden biri “şimdi bayılacağım” ya da “kalbim duracak” diye düşünür. Bu düşünce korkuyu, korku da bedensel belirtileri artırır.

Atak sırasında sık görülen zihinsel belirtiler şunlardır: Kontrolü kaybetme ya da çıldırma korkusu, ölecekmiş gibi hissetme, çevrenin gerçek değilmiş gibi gelmesi ve kişinin kendine yabancılaşması. Bir de o ortamdan hemen kaçma isteği vardır. Diyelim ki markette sırada beklerken atak başladı; elinizdekini bırakıp dışarı çıkma dürtüsü bütün dikkatinizi kaplayabilir. Bu dürtü anlaşılır bir tepkidir ve atağın geçici bir alarm olduğunu değiştirmez.

Uykuda panik atak belirtileri

Bazı kişiler panik atağı gece, uykudan aniden uyanarak yaşar. Hızlı kalp atışı, terleme, nefes darlığı ve yoğun bir korkuyla uyanılır. Kötü bir rüyadan farklı olarak kişi neden korktuğunu hatırlamaz; korku doğrudan bedende başlamış gibidir.

Gece atakları, “uyurken bile güvende değilim” düşüncesiyle uykuya dalmayı zorlaştırabilir. Bu belirtiler uyku apnesi, reflü ya da kalp ritmi bozuklukları gibi başka nedenlerden de kaynaklanabilir. Gece uyanmalarınız tekrarlıyorsa bunu bir hekimle konuşmak, panik atak olup olmadığının netleşmesine yardım eder.

Kadınlarda panik atak belirtileri farklı mı?

Belirtiler kadınlarda ve erkeklerde büyük ölçüde aynıdır. NIMH verilerine göre panik bozukluk kadınlarda daha sık görülür. Bazı kadınlar regl öncesi dönemde, hamilelikte, doğum sonrasında ya da menopoz döneminde ataklarının arttığını fark eder.

Burada önemli bir uyarı var: Kadınlarda kalp krizi belirtileri bazen göğüs ağrısı olmadan, nefes darlığı, bulantı ya da aşırı yorgunlukla ortaya çıkabilir. Bu yüzden “ben zaten kaygılı biriyim” diyerek yeni belirtileri panik atağa bağlamayın. Özellikle ilk kez yaşanan ve şiddetli belirtilerde acil değerlendirme gerekir.

Atak geçtikten sonra neler hissedilir?

Atak sona erdiğinde beden hemen eski hâline dönmeyebilir. Yoğun bir yorgunluk, titreklik, baş ağrısı ya da “bir şey oldu ama ne olduğunu anlayamadım” şaşkınlığı birkaç saat sürebilir. Bu, alarm sisteminin kısa sürede çok çalışmasının doğal bir sonucudur.

Atakların ardından sık görülen bir başka belirti beklenti kaygısıdır. Kişi kalp atışını, nefesini ya da baş dönmesini sürekli yoklamaya başlar ve en küçük değişikliği yeni bir atağın habercisi gibi yorumlar. Diyelim ki merdiven çıktıktan sonra kalbiniz hızlandı; normal bir efor tepkisi bile korkuyu yeniden başlatabilir. Bu döngüyü fark etmek, onunla çalışmanın ilk adımıdır.

Panik atak mı, kalp krizi mi?

İki durumun belirtileri birbirine çok benzeyebilir ve aradaki farkı evde kendi başınıza kesin olarak ayırt edemezsiniz. Panik atak genellikle birkaç dakikada zirveye ulaşıp azalır, ama bu tek başına ayırt edici bir ölçü değildir.

Göğüs ağrısını ilk kez yaşıyorsanız, ağrı kola, çeneye ya da sırta yayılıyorsa, belirtiler alışılmışın dışındaysa veya kalp hastalığı riskiniz varsa 112'yi arayın. Daha önce değerlendirilmiş ve hekimin panik atak olduğunu söylediği ataklarda ise neyin size iyi geldiğini öğrenmek mümkündür. Atak anında neler yapılabileceğini ayrı bir yazıda anlattık.

Atak sırasında atılabilecek adımları Panik atak anında ne yapılır? yazısında bulabilirsiniz.

Tek bir panik atak, panik bozukluk demek mi?

Hayır. Hayatı boyunca bir ya da iki panik atak yaşayan pek çok kişi vardır. NIMH, panik bozukluğu tekrarlayan ve beklenmedik ataklarla, yeni bir atak yaşama korkusunun haftalarca sürmesiyle ve bu korku yüzünden günlük hayatta yapılan değişikliklerle tarif eder.

Örneğin bir otobüste atak geçiren biri artık otobüse binmiyor, sonra kalabalık yerlerden, sonra evden tek başına çıkmaktan kaçınıyor olabilir. Asıl yük çoğu zaman atakların kendisinden çok, “ya yine olursa” korkusunun hayatı daraltmasıdır. Panik bozukluk tanısını bir hekim koyar; belirtilerin ne kadar sık olduğu ve hayatınızı nasıl etkilediği bu değerlendirmenin parçasıdır.

Ne zaman destek almak gerekir?

Ataklar tekrarlıyorsa, bir sonraki atağı düşünmek gününüzü belirliyorsa ya da bazı yerlerden ve durumlardan uzak durmaya başladıysanız destek almak iyi bir adımdır. Önce bedensel nedenlerin bir hekim tarafından değerlendirilmesi önemlidir.

Görüşmelerde atakların sizde nasıl başladığını, hangi düşüncelerin korkuyu büyüttüğünü ve kaçınmanın hayatınızı nasıl daralttığını birlikte anlamaya çalışırız. Bilişsel davranışçı terapi temelli çalışmalarda amaç bir daha hiç korkmamak değil, korkunun hayatınızı yönetmesini engellemektir. İlaç değerlendirmesi gerekiyorsa bu kararı bir psikiyatri hekimi verir.