Tüp bebek sürecinde stresle nasıl baş edilir?

Tüp bebek sürecinde takviminiz kontrollerle dolarken zihniniz de bir sonraki aşamaya takılı kalabilir. Umutlanmak, yorulmak, başkalarının haberlerine üzülmek veya bir süre bu konuyu konuşmak istememek mümkün. Duygusal destek, bu dönemin yükünü paylaşmanıza yardımcı olabilir. Kendinizi her gün olumlu hissetmeye zorlamanız gerekmez.

Tuğçe DemirtaşPsikolojik Danışman

Bilgilendirme yazısıYayın: 27 Eylül 20266 dk okuma

Belirsizlik neden bu kadar yer kaplıyor?

Tedavide bazı adımların tarihi bellidir, bazı sorular ise ancak zamanla yanıtlanır. Bu durum plan yapmayı zorlaştırabilir. İşten izin almak, bir seyahati ertelemek veya bir davete katılıp katılmayacağınıza karar vermek bile sonuçlara bağlı hâle gelebilir. Kontrolünüzde olmayan bir süreç içinde sorumluluklarınızı sürdürmeye çalışmak yorucudur. Yorulmanız, çocuk sahibi olmayı yeterince istemediğiniz anlamına gelmez.

Dilerseniz iki küçük liste hazırlayın: Bugün cevaplanabilecek sorular ve şu anda cevabı olmayan sorular. İlk listede randevu saati veya ilaçla ilgili bir belirsizlik varsa tedavi ekibinize danışabilirsiniz. İkinci listedeki sonuç sorusunu ise daha fazla araştırarak bugün çözemeyebilirsiniz. Bu ayrım kaygıyı bir anda bitirmez, ama hangi konuda hareket edebileceğinizi gösterir. Gününüzün bütününü yanıtı henüz oluşmamış bir sorunun etrafında geçirmek zorunda kalmayabilirsiniz.

Stresli olduğum için tedavi başarısız olur mu?

“Rahat bırakırsan olur” gibi cümleler iyi niyetle söylense de kişiye ek bir sorumluluk yükleyebilir. HFEA, stresin doğurganlık tedavisinin sonucunu belirlediğine ilişkin kesin kanıt bulunmadığını açıklıyor. Bu yüzden bir tedavi sonucunu kaygınıza, ağlamanıza veya yeterince olumlu düşünmemenize bağlamak doğru olmaz. Sürecin tıbbi değerlendirmesi, sizi takip eden ekip tarafından yapılmalıdır.

Psikolojik desteğin amacı size başarılı bir gebelik vaat etmek değildir. Belirsizlikle, hayal kırıklığıyla veya çevrenizin beklentileriyle baş ederken yaşamınızı daha taşınabilir hâle getirmek için alan sunabilir. Örneğin uyumadan önce kendinizi suçlayan düşüncelerle uzun süre uğraşıyorsanız, görüşmelerde bu düşüncelerin nasıl başladığı ve geceyi nasıl etkilediği ele alınabilir. Rahatlamak bir görev ya da tedavide yerine getirmeniz gereken başka bir basamak hâline geldiğinde, bu baskıyı da açıkça konuşabilirsiniz.

Sonuç beklenen günlere küçük bir plan

Sonuç beklerken her bedensel değişikliği yorumlamak veya forumlarda benzer deneyimler aramak çok zaman alabilir. Başkasının yaşadıkları sizin sonucunuzu göstermez. Test zamanı, belirtiler ve ilaçlarla ilgili sorularınızı tedavi ekibinize yöneltin; kendi kendinize tedavi değişikliği yapmayın. Kaygılı olmanız, ortaya çıkan yeni bir bedensel şikâyetin yalnızca psikolojik olduğu anlamına da gelmez. Hangi durumda kliniğe ulaşmanız gerektiğini önceden öğrenmek yararlıdır.

Bekleme günleri için yoğun bir meşguliyet programı hazırlamak zorunda değilsiniz. Biraz dinlenme, kolay bir gündelik iş ve size iyi gelen biriyle kısa bir görüşme yeterli bir çerçeve olabilir. Sonucu nerede öğrenmek istediğinizi, o sırada yanınızda kimin olabileceğini ve sonrasında işe dönmek isteyip istemediğinizi düşünün. Bu plan sonucu kontrol etmez; o günü nasıl geçireceğiniz hakkında birkaç seçeneğiniz olmasını sağlar.

Yakınların sorularına ne söyleyebilirim?

Süreci paylaştığınız insanlar gelişmeleri merak edebilir. Fakat her kontrolden sonra aynı açıklamayı yapmak sizi yoruyorsa bilgi paylaşma sıklığını değiştirebilirsiniz. “Haber olduğunda biz söyleyeceğiz”, “Şu an ayrıntıları konuşmak istemiyorum” veya “Tavsiye yerine beni dinlemen iyi gelir” gibi cümleler kullanılabilir. Bu cümleleri söylemek için karşı tarafın kötü niyetli olması gerekmez; kendi ihtiyacınızı anlatıyor olmanız yeterlidir.

Örneğin aileden bir kişiyi bilgilendirip diğerlerine haber vermesini isteyebilirsiniz. Bu kişinin neyi paylaşabileceğini önceden konuşmak mahremiyetinizi korur. Gebelik haberleri veya bebek ziyaretleri o gün size ağır geliyorsa katılımınızı değiştirebilir, daha kısa kalabilir veya başka bir zamanda görüşebilirsiniz. Hem bir yakınınıza sevinebilir hem de kendi durumunuza üzülebilirsiniz. İki duygunun birlikte bulunması o kişiyi sevmediğiniz anlamına gelmez. Kendinize açıklama yapma zorunluluğu yüklemeden sınırlarınızı seçebilirsiniz.

Partnerim benden farklı tepki veriyorsa

Biriniz ayrıntılı konuşmak isterken diğeriniz günlük işlere dönmeye çalışabilir. Sessizliği ilgisizlik, sık konuşmayı ise sürekli olumsuz düşünmek olarak yorumlamak aranızdaki mesafeyi artırabilir. Ne hissettiğini tahmin etmek yerine o gün nasıl bir desteğe ihtiyacı olduğunu sormak daha açıklayıcıdır. Duygusal tepkinin biçimi, çocuk sahibi olma isteğinin gücünü ölçmez. Bununla birlikte bütün yükün tek kişide birikmesini de olağan kabul etmek zorunda değilsiniz.

Günlük sorumlulukları somutlaştırabilirsiniz: ulaşımı kim planlayacak, randevu bilgilerini kim takip edecek, evde hangi işler paylaşılacak? “Daha destek ol” demek yerine “Yarınki görüşmede sorularımı unutmamak için yanımda olur musun?” demek ihtiyacı görünür kılar. Süreci tek başınıza yürütüyorsanız da benzer bir destek düzenini arkadaşınız, aile üyeniz veya güvendiğiniz başka biriyle kurabilirsiniz. Destek kişinin bütün kararlarınıza katılması anlamına gelmek zorunda değildir.

İş, bütçe ve tedavi takvimi arasında sıkışmak

Duygusal yük yalnızca sonuçla ilgili olmayabilir. Randevuların iş saatlerine denk gelmesi, yolculuk, masraflar ve izin istemek de sürecin parçasıdır. Bu güçlükleri yalnızca daha iyi düşünerek çözmeniz beklenemez. Hangi konuda somut bilgi veya düzenleme gerektiğini ayırmak yardımcı olabilir. Örneğin klinikten beklenen ziyaretlerin yaklaşık sıklığını öğrenmek, iş planınızı konuşurken elinizde daha net bir çerçeve olmasını sağlayabilir.

İşyerinde paylaşacağınız ayrıntıların sınırını koşullarınıza göre belirleyebilirsiniz; herkese kişisel sağlık bilgisi vermek zorunda değilsiniz. İzin ve haklarla ilgili soruları ilgili birimle netleştirin. Evde bütçe konuşmaları için de sonuç beklenen en zor anı seçmek yerine uygun bir zaman ayırabilirsiniz. Tedavi için yapabileceklerinizin sınırlarını konuşmak, isteğinizi küçültmez. Maddi veya pratik bir engel yaşadığınızda bunu kişisel başarısızlık olarak yorumlamak yükünüzü daha da artırabilir.

Olumsuz sonuç veya ara verme kararı

Beklediğiniz sonucu alamadığınızda yalnızca bir test sonucuna değil, o dönem için kurduğunuz hayallere de üzülebilirsiniz. Hemen yeni bir plan istememek anlaşılır. Çevrenin “Yeniden denersiniz” sözü sizi teselli etmeyebilir; önce olanı konuşmaya veya biraz sessizliğe ihtiyaç duyabilirsiniz. Neye hazır olduğunuzu söyleyebilir, soruları başka bir zamana bırakabilirsiniz. Tepkinizin başkalarınınkine benzemesi gerekmez.

Tedaviye ara vermek veya devam etmekle ilgili tıbbi seçenekleri hekiminizle değerlendirin. Duygusal, maddi ve ilişkisel koşullarınızı da bu konuşmalarda görünür kılabilirsiniz. Bir süre düşünmek istemeniz, bütün kapıları sonsuza kadar kapatmanız anlamına gelmez. Yakınınız destek olmak istiyorsa yemek getirmek, ulaşım sağlamak veya yalnızca birlikte zaman geçirmek gibi somut yardımlar önerebilir. Yaşadığınız kaybın önemli olduğunu kabul etmek için başkalarının aynı büyüklükte görmesini beklemeniz gerekmez.

Psikolojik destek almak için ne zaman başvurabilirim?

Desteğe başvurmak için tedavinin belirli bir aşamasında olmanız gerekmez. Henüz karar verirken, tedavi sırasında, sonuç sonrasında veya ara verdiğiniz bir dönemde görüşebilirsiniz. Günlük yaşamınız belirgin biçimde etkileniyorsa, kendinizi giderek yalnız hissediyorsanız ya da partnerinizle bütün konuşmalar aynı çıkmaza dönüyorsa bunu bir uzmanla ele almak yardımcı olabilir. Kliniğin sunduğu psikolojik destek seçeneklerini de sorabilirsiniz.

Görüşmede ne anlatacağınızı bilmeniz beklenmez. Son haftadan zorlandığınız bir anla başlayabilirsiniz. Örneğin aile grubundaki bir haberin ardından bütün akşam kendinizi suçlamanız veya yaklaşan kontrolden dolayı işe odaklanamamanız konuşulabilir. Bireysel psikolojik danışmanlık tıbbi tedavinizi yönetmez; duygularınız, ihtiyaçlarınız ve baş etme yollarınız üzerine çalışır. Gerekli olduğunda farklı bir ruh sağlığı veya sağlık değerlendirmesine yönlendirme yapılabilir. Sürecin sizin için ne kadar ağır olduğunu anlatabilmeniz de görüşmenin bir parçasıdır.

Sık sorulan sorular

Stres tüp bebek tedavisinin tutmasını engeller mi?

HFEA, stresin tedavi sonucunu etkilediğine ilişkin kesin kanıt olmadığını belirtiyor. Bir sonucu kaygınıza veya olumlu düşünememenize bağlamak doğru değildir. Tıbbi etkenler ve seçenekler için tedavi ekibinizle görüşün.

Partnerim olmadan destek alabilir miyim?

Evet. Bireysel görüşmelerde kendi duygularınızı, sınırlarınızı ve ihtiyaçlarınızı konuşabilirsiniz. Çift olarak destek almak isterseniz uygun uzmanlık ve görüşme biçimi ayrıca değerlendirilir.

Tedaviye ara verince psikolojik destek de biter mi?

Hayır. Ara vermek, devam edip etmemeyi düşünmek ve bir tedavi sonucunun ardından yaşanan duygular da destek konusu olabilir. Görüşme hedefleri bulunduğunuz döneme göre belirlenir.

Kaynaklar ve ileri okuma

Bu yazı genel bilgilendirme içindir; kişisel değerlendirme, tanı veya tedavi yerine geçmez.

Yazar hakkındaPsikolojik Danışman Tuğçe Demirtaş

Ondokuz Mayıs Üniversitesi Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik mezunu; İstanbul Üniversitesi'nde Havacılık Psikolojisi yüksek lisansına devam ediyor. Online bireysel görüşmeler yürütür.