Uçak korkusu için ilaç mı, terapi mi?

İlaç sorusu neden bu kadar sık soruluyor?

Uçuşa az kaldığında “sadece bu seferlik” bir çözüm aramak doğaldır. İlaç hızlı ve ulaşılabilir görünür. Oysa uçak korkusu çoğu zaman uçuşun kendisinden önce başlar: bilet alırken, valiz hazırlarken, uçuştan önceki gecede. Bu yüzden asıl soru “uçuş sırasında nasıl sakin kalırım?” kadar “bu korku neden bu kadar büyüdü ve nasıl küçülebilir?” de olabilir.

İlaç neyi yapabilir, neyi yapamaz?

NHS, fobiler için konuşma terapilerinin (BDT gibi) yanında antidepresanları, beta blokerleri ve sakinleştiricileri de seçenekler arasında sayar. İlaçlar bedendeki gerginliği o an azaltmaya yardımcı olabilir; uçak korkusunu oluşturan inançlara ya da kaçınma alışkanlığına ise dokunmaz.

Bir ilacın sizin için uygun olup olmadığını yalnızca bir hekim değerlendirebilir. Kullandığınız diğer ilaçlar, sağlık durumunuz, alkol kullanımı, uyuklama ve dikkat üzerindeki etkiler gibi konuları hekime sorun. Bir ilacı ilk kez uçuş gününde denemenin uygun olup olmadığı da hekimin cevaplayacağı bir sorudur. Başkasının ilacını kullanmayın.

İlaçla geçirilen bir uçuşta sakin hissederseniz bunu çoğu zaman ilaca yazarsınız. Bir sonraki uçuşta yine ilaç gerekiyormuş gibi hissetmeniz bu yüzden olasıdır.

Terapide uçak korkusu üzerinde neler yapılır?

Uçak korkusuna yönelik BDT temelli çalışma genellikle birkaç parçadan oluşur:

• Korkunun haritasını çıkarmak. Sizi en çok neyin korkuttuğunu ayırmak: kalkış mı, türbülans mı, kapalı alan mı, kontrol kaybı mı?
• Bilgi. Uçağın nasıl uçtuğu, türbülansın ne olduğu ve uçuş güvenliği hakkında doğru bilgi. Bilgi korkuyu tek başına bitirmez ama belirsizliği azaltır.
• Düşünceleri incelemek. “Bir şey olacak” ya da “buna dayanamam” gibi cümlelerin neye dayandığına bakmak.
• Kademeli yaklaşma. Uçak videoları izlemek, havalimanına gitmek, kısa bir uçuş planlamak gibi adımlarla korkuya küçük dozlarla yaklaşmak. Dünya Sağlık Örgütü, anksiyete bozukluklarında BDT’nin içinde insanın korkularıyla yüzleşmeyi öğrendiği bu tür çalışmaları sayar.
• Beceriler. Nefes, dikkat yönlendirme ve uçuş sırasında kullanılacak kısa bir plan.

İlk görüşmelerde neler olur?

İlk görüşmelerde genellikle korkunun öyküsü konuşulur: İlk ne zaman başladı, en çok neye takılıyorsunuz, uçuşu nasıl atlatıyorsunuz? Birlikte bir hedef de belirlenir: “Bu yaz tatile uçmak”, “iş seyahatlerini kabul etmek”, “uçuşu panik yaşamadan geçirmek” gibi. Hedef somut olursa ilerlemeyi görmek de kolaylaşır.

Sonraki adımda korkunuz bir basamak listesine dönüştürülür. En kolay basamak bir uçak videosu izlemek, en zoru kısa bir uçuş olabilir. Her basamağa, o basamakta kullanabileceğiniz bir beceriyle birlikte yaklaşılır.

Kaçınmak neden korkuyu büyütür?

Uçmamak kısa vadede rahatlatır. Uzun vadede ise iş seyahati, aile ziyareti ya da tatil gibi seçeneklerinizi daraltır ve korkunun dayanağını güçlendirir: “uçmadım, demek ki uçmasam daha güvendeyim.” Dünya Sağlık Örgütü de anksiyete bozukluğu olan kişilerin kaygı uyandıran durumlardan kaçınma eğiliminde olduğunu, terapinin ise bu durumlarla yüzleşmeyi öğrettiğini belirtir.

Bu, kendinizi zorla uçmaya itmek anlamına gelmez. Kademeli ve planlı yaklaşmak anlamına gelir.

Uçak korkusu ile panik atak aynı şey mi?

Uçak korkusu bazı kişilerde “uçak düşer” düşüncesine, bazılarında ise uçakta panik atak yaşama korkusuna dayanır. İkincisinde korkulan şey uçuşun kendisinden çok, kapalı bir yerde bedende başlayan paniğin kontrolden çıkması olabilir. Çalışmanın içeriği de buna göre değişir: Birincisinde güvenlik bilgisi ve düşünce çalışması öne çıkar, ikincisinde bedensel belirtilerle yüzleşme ve panik döngüsünü anlama.

Hangisinin sizde daha belirgin olduğunu fark etmek, doğru çalışmayı seçmeyi kolaylaştırır.

Uçuşa ne kadar kaldı? Süreye göre bir yol seçmek

Zaman, seçenekleri belirler:

• Uçuşa birkaç gün kaldıysa: Terapi korkuyu kısa sürede ortadan kaldırmaz. Bu aşamada ilaç konusunu bir hekimle konuşmak, uçuş günü için bir plan yapmak ve türbülans gibi belirli korkular için kısa bir bilgilendirme almak gerçekçi bir hedeftir.
• Uçuşa birkaç hafta ya da ay varsa: Görüşmelere başlamak için iyi bir zaman. Kademeli çalışmaya yer kalır ve uçuşun kendisi çalışmanın bir parçası olabilir.
• Tarih belli değilse ya da yılda birkaç kez uçuyorsanız: Korkunun kendisi üzerinde çalışmak daha uzun vadeli bir yol sunar.
• Hiç uçmadıysanız ama uçmak istiyorsanız: İlaç sorusundan önce, uçmaya yönelik küçük hedefler koyduğunuz bir çalışma işe yarayabilir.

İkisini birlikte kullanmak gerekir mi?

Bazı kişiler için ikisi birlikte düşünülebilir. Bu kararı bir hekim ve görüşmeleri yürüten uzman, sizin durumunuza bakarak birlikte değerlendirir. İlaç kullanıyorsanız bunu görüşmenin başında söyleyin. İlacı ne zaman bırakacağınız ya da değiştireceğiniz hekimin kararıdır; psikolojik danışman bu konuda yorum yapmaz.

Hangi yolu seçerseniz seçin, uçuş gününe dair küçük bir plan hem ilaç kullanan hem kullanmayan kişiler için işe yarar.

Uçuş günü planı için Uçuş öncesi kaygı: Uçuş gününe nasıl hazırlanılır? yazısına bakabilirsiniz.

Uçuş sırasında sık yapılan üç hata

• Uçuş boyunca tekrar tekrar uçuş takip uygulamalarına ve türbülans haritalarına bakmak. Her kontrol kısa süreli rahatlatır ama kaygıyı besler.
• Kaygıyı bastırmak için alkole yönelmek. Alkol kısa süre gevşetiyormuş gibi hissettirebilir, ancak uykuyu ve ertesi günkü kaygıyı bozabilir. Alkol ve ilaç birlikteliği için ayrıca hekime danışın.
• Korkuyu hiç kimseye söylememek. Yanınızdaki kişiye ya da kabin ekibine bunu söylemek çoğu zaman yükü azaltır.

Karar vermeden önce kendinize sorabileceğiniz sorular

• Korkum yalnızca uçuş sırasında mı, yoksa bilet alırken ve günler öncesinde de mi başlıyor?
• Yılda kaç kez uçmam gerekiyor ya da uçmak istiyorum?
• Bu korku iş, aile ya da planlarımı kısıtlıyor mu?
• Yalnızca bu uçuşu mu atlatmak istiyorum, yoksa bir sonraki uçuşta da aynı yükü taşımak istemiyor muyum?
• Sağlık durumum ve kullandığım ilaçlar nedeniyle bir hekime danışmam gerekiyor mu?